چرا عموم مردم ایران،نسبت به نتیجه بررسی سانحه هوایی بی اعتمادند؟

همین سه سال پیش بود که سقوط یک فروند هواپیمای ایران١٤٠ سپاهان ایر در بلوار شیشه مینای شهرک آزادی تهران، تمام امید ایران به ساخت هواپیمای مسافربری را ناامید کرد. ایران از سال ٨٩ تا ٩٣ سانحه مسافری منجر به فوت نداشت و از تابستان٩٣ نیز سانحه مسافری منجر به مرگ اتفاق نیفتاد تا اینکه در بهمن ٩٦، سقوط هواپیمای ATR72 هواپیمایی آسمان، ایران را دوباره عزادار کرد. دو سانحه هواپیمای توربوپراپ در عرض سه سال و نیم، اعتماد مردم را به این نوع هواپیما کاهش داد. اما آنچه بیش از همه، عدم اعتماد به صنعت هوانوردی را در میان مردم و مسافران افزایش داده است، عدم شفافیت در بررسی سوانح و اطلاع رسانی گزارش نهایی بررسی آن است. همواره پس از یک سانحه، بی اعتمادی محض به نتیجه اعلامی از سوی نهاد بررسی سوانح هوایی ایران که تابحال، سازمان هواپیمایی کشوری بوده است، نقل صحبت محافل و مسافران است. همه می پرسند: "مگر علت سوانح قبل را گفتند که اکنون علت درست این سانحه را بگویند؟!" طبق انکس١٣ ایکائو که ایران نیز یکی از اعضای آن بشمار می رود، هدف از بررسی سانحه، یافتن دلیل ریشه ای آن و جلوگیری از تکرار آن در آینده است. در مودهای دیگر حمل و نقل، الزام به ایجاد نهاد بررسی سانحه وجود ندارد اما در حمل و نقل هوایی، طبق قوانین ایکائو در ضمیمه 13 پیمان شیکاگو که کشور ما هم در عضویت آن قرار دارد، به صراحت به لزوم ایجاد نهاد بررسی سانحه مستقل از متولیان حمل و نقل هوایی (سازمان هواپیمایی کشوری) اشاره شده است و توصیه می گردد برای اطمینان از استقلال آن، نهاد مستقل بررسی سانحه در خارج از سازمان هواپیمایی کشوری و بدون وابستگی به آن تأسیس گردد. مسئولیت بررسی سانحه، با کشوریست که سانحه در آن رخ داده است. دلیل منطقی این استقلال، رسیدن به علت صحیح و کامل سانحه، بدون هیچگونه اغماض و چشم پوشی و ملاحظات است. خطای انسانی، نقص فنی و خطای طراحی، شرایط بد جوی، نقص در سیستم ناوبری هواپیما یا فرودگاه و خرابکاری، عوامل مهم در وقوع سانحه هوایی هستند. هیچ‌گاه یک عامل به تنهایی، باعث خلق سانحه هوایی نمی‌شود اما می‌تواند جرقه‌ای باشد تا با اشتباهات و عوامل بعدی، زنجیره عوامل تکمیل شده و زمینه سقوط هواپیما را فراهم کند. به همین دلیل حساسیت ایمنی هوانوردی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است و کوچکترین لغزش در این زمینه می‌تواند منجر به فاجعه شود. در بسیاری از کشورهای صاحب صنعت هوانوردی که آمار سوانح آنها در مقایسه با کشور ما و بر اساس میزان ترافیک هوایی، کمتر است، نهاد بررسی سانحه قدرتمند و مستقل، سوانح آن کشور را بررسی می کند. برای مقایسه، به مثالهای زیر توجه فرمایید:

1.امریکا(NTSB):

رئیس هیئت ایمنی حمل و نقل ملی را رئیس جمهور امریکا پیشنهاد می دهد و مجلس سنا آن را تأیید میکند. این نهاد هیچگونه وابستگی به وزارت حمل و نقل امریکا و سازمان هواپیمایی کشوری (FAA) نداشته و با قدرت، تمامی سوانح را بررسی و پیشنهادات ایمنی را به FAA ارسال می کند. این نهاد با بررسی های عمیق و علمی، شاید تا کنون از رخداد ده ها سانحه هوایی در جهان و مرگ شمار زیادی از مسافران هوایی، جلوگیری کرده باشد.

2.آلمان (BFU):

بررسی سوانح همه مود های حمل و نقل به جز حمل و نقل هوایی، وابسته به وزارت حمل و نقل و در دل نهادهای قانونی هر سیستم حمل و نقلی نهفته است اما دفتر بررسی سوانح هوایی آلمان (BFU)، مستقل از هواپیمایی کشوری آلمان و تحت نظر وزارت حمل و نقل این کشور است.

3.ژاپن (JTSB):

بررسی سوانح همه مود های حمل و نقل به جز حمل و نقل جاده ای، مستقل و تحت نظر وزارت حمل و نقل قرار دارد هیئت ایمنی حمل و نقل ژاپن(JTSB)، مستقل از متولیان حمل و نقل و تحت نظر وزارت حمل و نقل ژاپن است.

4.سوئد (SHK):

بررسی سوانح همه مود های حمل و نقل از جمله حمل و نقل نظامی، مستقل از متولیان حمل و نقل و تحت نظر وزارت دادگستری سوئد می باشد.

5.سوئیس (STSB):

بررسی سوانح همه مود های حمل و نقل، مستقل و تحت نظر مجمع فدرال سوئیس می باشد.

6.سنگاپور (AAIB):

بررسی سوانح حمل و نقل هوایی مستقل و تحت نظر مستقیم وزارت حمل و نقل می باشد اما مودهای دیگر حمل و نقل تحت نظر متولیان حمل و نقل قرار دارد.

7.استرالیا (ATSB):

بررسی سوانح همه مود های حمل و نقل، مستقل از متولیان حمل و نقل و تحت نظر وزارت حمل و نقل استرالیا می باشد.

8.نیجریه (AIB):

بررسی سوانح همه مود های حمل و نقل، تحت نظر متولیان حمل و نقل است به جز حمل و نقل هوایی که تحت نظر وزارت هوانوردی نیجریه می باشد.

9.ایران:

بررسی سوانح هوایی در ایران بر عهده دفتر سوانح و حوادث سازمان هواپیمایی کشوری است. تا چند سال پیش این دفتر، زیرمجموعه معاونت استاندارد پرواز سازمان هواپیمایی بود و اکنون زیر مجموعه رئیس سازمان هواپیمایی می باشد. پرواضح است که وقتی نهادی که خود باید توسط نهاد بررسی سانحه مورد بازرسی قرار گیرد، مسئول بررسی سانحه شود، استقلال آن زیر سؤال می رود. اکنون مردم ایران، مثل گذشته بی اطلاع از مسائل پیرامون هوانوردی نیستند و بارها مشاهده شده که عموم مردم، خواستار بررسی سانحه توسط نهاد مستقل و بی طرف در کشور شده اند. این هجمه اعتراض ها و مطالبات بحق در یافتن گزارش نهایی سانحه و انتشار آن برای عموم، گواه این ادعاست. همه این عدم استقلال نهاد بررسی سانحه در نهایت منجر به اظهارات غیر کارشناسی از سوی عموم مردم میشود و هجمه هایی غیر کارشناسی در خصوص ایمن نبودن برخی هواپیماها را در سراسر کشور به راه انداخته و بعضاً فشارهای عمومی، تبعاتی چون خارج شدن هواپیمای ایران140 از چرخه تولید و توقف پروازهای این هواپیما را در پی دارد. حال نوبت به هواپیمایی ایمن رسیده است. پروازهای هواپیمای ATR72 شرکت هواپیمایی آسمان متوقف شد و عموم مسافران هوایی از پرواز با این نوع هواپیما دچار وحشت شده اند که حتماً کارشناسان امر، تصدیق می فرمایند که این ترس بیهوده است و قطعاً ناایمن بودن این هواپیما به خودی خود، محلی از اعراب ندارد. اکنون با اتکا به دانش بومی و متخصصان ایرانی، وقت آن رسیده است که رئیس جمهور محترم ایران و وزیر محترم راه و شهرسازی، زمینه را برای ایجاد این نهاد مستقل در داخل کشور ایجاد کرده؛ تا با بررسی دقیق و علمی سوانح در کشور، زمینه پیشگیری از سوانح مشابه را در جهت هرچه ایمن تر کردن حمل و نقل هوایی ایران، فراهم آورد. میلاد باستانی|تحلیلگر سوانح هوایی